Renklerin Şemaları

Eğer elinizde bir çekiç varsa, her problem çivi gibi görünür demiş Abraham Maslow. Şema Terapi ekolüyle çok fazla çalışmak sanırım bende bu etkiyi yarattı. Her şeyi şema, mod olarak görmeye başladım. Sırasıyla Pandetone renklerinin bende çağrıştırdığı şemaları ve onların özelliklerini kısaca yazdım. Şemalar hakkında daha detaylı okuma yapmak isteyenler Jeffrey Young, J.S.Klosko ve M.E. Weishaar’ın yazdığı Şema Terapi kitabını okuyabilirler. 

1)Haklılık Şeması: Noldu Cerrahım ? 

Kişinin başka insanlardan üstün olduğu, özel hak ve imtiyazlara sahip olduğu, normal bir sosyal etkileşim sağlayacak karşılıklılık kuralları tarafından sınırlandırılmadığı inancıdır. Bazen aşırı rekabetçilik ya da başkaları üzerinde hakimiyet kurmayı içerir. Empati ve ilgi göstermeden kendi doğruları öne sürme ve bunu kabul ettirmeye çalışır.  ‘Noldu Cerrahım’ gibi cümleler büyüklenerek kendi düşüncesinin ne kadar doğru olduğu ve üzerinde fazlaca düşünüldüğünü gösterir. 

2) Yetersiz Özdenetim Şeması: Hayata Bir Kere Geldim 

Kişinin hedeflerine ulaşmak ya da kendi duygu ve dürtülerinin aşırı ifadesini sınırlandırmak için yeterli özdenetim uygulamayı reddetmesi ya da engellenme toleransı için yaygın bir biçimde zorluk çekmesi. Olumsuz davranışlarından yeterli derecede ders çıkarmadıkları görülür. ‘Hayata Bir Kere Geldim’ demek zaman zaman bizi rahatlasa da anlık zevklerimiz için uzun vadeleri hedeflerimize ulaşmamızda problem yarattığında bir şema teslimiyeti söz konusudur. Hayata bir kere gelmenin sorumlulukları almamak sonrasında neden bu hayata geldim ya da neden hiç istediklerim olmuyor gibi cümleler kurmamıza sebebiyet verir.

3) Duygusal Yoksunluk Şeması: Ruhum Yok 

Kişinin normal bir dereceli duygusal destek arzusunun başkaları tarafından yeteri kadar karşılanmayacağı beklentisidir. Duygusal olarak yoksundurlar ve yeteri kadar duygulanım ve samimiyet, ilgi ya da derin hisler almadıklarını hissederler.  ‘Ruhum Yok’ demek kimseye inandırıcı gelmez, aslında vardır ama ortaya çıkarmakla ilgili çok fazla problemim var demektir çünkü ortaya çıkarsalar yeterli ilgi ve bakım alamayacaklarına inanırlar. Ruhum yok diyecek kadar kendini bastırmak çeşitli bedensel ve ilişkisel problemlere sebebiyet verir. Ruhunuz var 🙂 

4) Sosyal İzolasyon Şeması: İlla Kutuplaşalım Mı İstiyorsun 

Dünyanın geri kalanından izole, diğer insanlardan farklı olma veya herhangi bir grup ya da topluluğun parçası olmama duygusu. Diğer insanlarla benzerliklerinden çok farkındalıklarına dikkat çekerler. ‘İlla Kutuplaşalım Mı İstiyorsun’ demek bu şemaya teslim olmaktır çünkü farklılaşmak ya da diğerlerinden farklı olmak bu şemaya sahip olanlar için normal olandır. 

5)Cezalandırıcılık Şeması: Sinirlendiğim İçin Daha Çok Sinirleniyorum 

Kişinin- kendisi dahil- insanların yanlışları nedeniyle sert bir şekilde cezalandırılması gerektiğine inanırlar. Genelde hafifletici sebepleri dikkate alma, insanı kusurları hesaba katma ya da duygularla empati kurmada bir isteksizlik nedeniyle kendisinin ya da başkalarının hatalarının affetme zorluğunu içerir. ‘Sinirlendiğim İçin Daha Çok Sinirleniyorum’ bende Cezalandırıcılık Şeması var ve tamamen ona teslim oldum demektir. Sinirlenmek çok insancadır ve gerçekten buna sebebiyet veren bir şeyler vardır, üstüne buna sinirlenmek üstünüzden cezalandırıcı ebeveyn gömleğinizi çıkarmanızın vakti geldi demektir. 

6)Boyun Eğicilik Şeması: Her Şeyi Bana Yaptırıyorlar 

Kişinin başkalarının kontrolüne mecbur hissettiği için aşırı teslimiyeti- öfkeden, misillemeden ve terk edilmekten kaçınmak için boyun eğme. ‘Her Şeyi Bana Yaptırıyorlar’ demek bu şemaya teslim olunduğunu gösterir. Genelde bu söz öfkeli bir tonla söylenir çünkü kişi kendini bastırmanın maliyetini ağır bir şekilde öder. Bu maliyet kendi olamamaktır. Bu hesap bazen öfke patlamalarıyla görülür bazen psikosomatik semptomlarla. 

7)Statü/Onay Arayıcılık Şeması: Para Mutluluğu Öyle Bir Getirir Ki

Güvenli ve gerçek kendilik duygusu geliştirme pahasına başka insanlardan onay almaya ya da uyum sağlamaya aşırı önem verir, saygı hissi kendinden çok başkalarının reaksiyonun bağlıdır.  Başkalarının onayını ya da ilgisini almak içim statü, görünüm, para ya da başarı üzerinde çok dururlar. ‘Para Mutluluğu Öyle Bir Getirir Ki’ sözü bunu söyleyenler için doğrudur çünkü kendi oldukları için değil parası oldukları için kabul görmüşlerdir ya da insanlar onlarla ilgilenmiştir. Böylelikle kendi olmadan yapay bir mutluluk sağlarlar. 

8)Dayanıksızlık Şeması: Kör Mü Oldun Lan

Herhangi bir anda kesin bir felaket olacağı ve ondan koruyamayacak olmanın abartılı korkusudur. ‘Kör Mü Oldun Lan’ cümlesi bana bu şemayı çağrıştırdı. Günlük hayatta gözünü bir şey kaçsa ya da gündüz düşü gibi durumda birini gördüğümüzde bir anda böyle bir korkuya kapılabiliriz çünkü beklentimiz o yöndedir: kötü bir şey olucak ve ben bir şey yapamayacağım.